5o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΝΑ ΚΤΙΡΙΟ – ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

 

Του Γ. Χεριστανίδη,

 Διευθυντή του 5ου Γυμνασίου

 

Περίπου εκατό χρόνων είναι το κτίριο στο οποίο εδώ και 27 χρόνια φιλοξενείται το 5ο Γυμνάσιο Καβάλας, στο οποίο υπηρετώ εδώ και 17 χρόνια και στο οποίο τα τελευταία 13 χρόνια είμαι Διευθυντής.  Είναι η παλιά «Εμπορική» για όσους δεν κατάλαβαν, το πρώην Οικονομικό Γυμνάσιο και η Οχράνα για τους παλαιότερους, στην οδό Θεοδ. Πουλίδου 16 στην Παναγία. Χτισμένο κάπου μεταξύ 1902 και 1908 από τον Τούρκο καπνέμπορο, Πατσατζίκ δεσπόζει πάνω από το λιμάνι της Καβάλας .

Η πρώτη του χρήση ήταν σπίτι. Ήταν η εποχή που οι κάθε εθνικότητας καπνέμποροι της Τουρκοκρατούμενης τότε Καβάλας πέραν των άλλων συναγωνίζονταν και στο ποιος θα κάνει το πιο μεγάλο και το πιο εντυπωσιακό για την εποχή του σπίτι. Έτσι εξηγείται από τους ειδικούς, γιατί τα αρχιτεκτονικό του στοιχεία είναι Τουρκομπαρόκ.

Το 1923 με την ανταλλαγή των πληθυσμών  περιήλθε στην δικαιοδοσία του Ελληνικού Δημοσίου ως τμήμα της Δημόσιας ανταλλάξιμης περιουσίας (ΔΑΠ) και έκτοτε μέχρι τον πόλεμο του 40 στεγάστηκαν εδώ διαδοχικά διάφορες υπηρεσίες όπως Νομαρχία, Ναυτική Βάση, Ναυτική Σχολή κτλ. Λίγο πριν τον πόλεμο του 40 στεγαζόταν εδώ η Αστυνομία κάτι που συνεχίστηκε και από τους Βούλγαρους κατακτητές .

Στο κτίριο αυτό λειτούργησε η Βουλγάρικη Ασφάλεια η περιβόητη Οχράνα η οποία στη διάρκεια των χρόνων της κατοχής ήταν ο φόβος και ο  τρόμος του Καβαλιώτικου λαού. Στα υπόγεια του κτιρίου αυτού για τα οποία θα αναφερθούμε και στη συνέχεια, φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν εκατοντάδες συμπολιτών μας κατά τη διάρκεια της κατοχής. Οι κατακτητές στη διάρκεια της 4χρονης κατοχής υπέβαλαν τους κατοίκους της Καβάλας σε διώξεις ,απειλές, φοβερά βασανιστήρια και κρατήσεις «δι’ ασήμαντον αφορμήν», προκειμένου να κάμψουν το φρόνημα του Καβαλιώτικου λαού και να εκβουλγαρίσουν την περιοχή.

Στο κτίριο έγιναν  κατά καιρούς αρκετές άστοχες παρεμβάσεις όπως κλείσιμο μερικών παραθύρων, αντικατάσταση θυρών και παραθύρων με μεταλλικά, αλλαγή πατωμάτων κτλ, γεγονότα που αλλοίωσαν εν μέρει τη φυσιογνωμία του κτιρίου.

Πρόσφατα στο κτίριο και συγκεκριμένα στο υπόγειο του κτιρίου εντοπίστηκε χώρος  40 τετραγωνικών μέτρων περίπου, 4-5 μέτρα κάτω από το επίπεδο του κεντρικού δρόμου (Θ. Πουλίδου) ο οποίος για περισσότερα από 40 χρόνια παρέμενε κλειστός από παντού, σφραγισμένος με χτισμένες τις εισόδους, χώρος που σύμφωνα με τα ευρήματα αλλά και τις μαρτυρίες είναι τμήμα των περιβόητων κρατητηρίων της Βουλγαρικής Οχράνας. Άγνωστο πότε ακριβώς και γιατί ο συγκεκριμένος χώρος σφραγίστηκε αλλά στα σχέδια του Σχολείου εμφανίζεται γραμμοσκιασμένος0, άγνωστος, πιθανόν μπαζωμένος ή και μη υπάρχων...

 Ο εντοπισμός του χώρου έγινε προπέρυσι το καλοκαίρι κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης του ξύλινου δαπέδου της αίθουσας που βρίσκεται ακριβώς επάνω από το χώρο αυτό. (προβλήματα με υγρασίες, οσμές κ.τ.λ.) στο ισόγειο του Σχολείου. Μέσα από σχισμή και τρύπα που υπήρξε στο δάπεδο φάνηκε ότι υπήρχε από κάτω χώρος κενός…. Έκτοτε και λόγω των υγρασιών και οσμών που συνεχίζονταν αποφασίσαμε να βρούμε τον τρόπο και να ανοίξουμε το χώρο ώστε να αερίζεται, αλλά και  να ελέγξουμε αν τελικά είναι  τα κρατητήρια της Οχράνας ή μέρος από αυτά.

Στις  3/12/2005 ανοίχτηκε ο χώρος…  Η εμπειρία ήταν συγκλονιστική. Ο γράφων ήταν ο πρώτος που περπάτησε στο χώρο αυτό ύστερα από 40-45 χρόνια μπορεί και περισσότερο, μιας και δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς σφραγίστηκε. Κατά τη μαρτυρία του αρχιτέκτονα- μηχανικού κ. Κοσμά Ραμαντάνη που το 1973 ως μηχανικός του Ο.Σ.Κ. πραγματοποίησε εργασίες στο υπόγειο του κτιρίου δεν υπήρχε πουθενά ένδειξη για την ύπαρξη του χώρου. Άρα κλείστηκε πολύ νωρίτερα. Γι’ αυτό και στα σχέδια – κατόψεις του κτιρίου που αυτός σχεδίασε δε γίνεται καμία αναφορά στην ύπαρξη του χώρου αυτού. Στο δάπεδο μεταξύ των μπάζων που βρέθηκαν (πέτρες χώματα κτλ) υπήρχαν διαβρωμένα μαγειρικά σκεύη, σούστες από στρώμα, σόλες από παπούτσια, άγκιστρα στερέωσης, λάμες, οξειδωμένα μεταλλικά τμήματα, ένα βαρέλι με χρονολογία 1935, κόκαλα – υπολείμματα τροφής(;)  κ.α. Στους τοίχους που εμφανίζουν έντονα, σημάδια διάβρωσης λόγω υγρασίας βρέθηκε ευκρινές γραπτό μήνυμα «6.4.1941 ο τάφος της Γερμανίας» ενώ σε άλλα σημεία υπάρχουν και άλλα μη ευκρινή μηνύματα, γραμμές κτλ. Το πιο πιθανό ήταν να υπήρχαν και άλλα μηνύματα πάνω στα ασπρισμένα με ασβέστη πετροντούβαρα που όμως λόγω υγρασίας και διάβρωσης σβήστηκαν.

Το σίγουρο πλέον είναι ότι βρέθηκε ύστερα από πολλά  χρόνια ο χώρος ή μάλλον τμήμα του χώρου , που στα μαύρα χρόνια της κατοχής αποτέλεσε τόπο μαρτυρίου, βασανισμού και φυλάκισης Ελλήνων πατριωτών που τόλμησαν να ορθώσουν το ανάστημα τους στον στυγνό κατακτητή. Το πιο πιθανόν είναι να ήταν κρατητήρια όλη η Ανατολική πλευρά του υπογείου του κτιρίου μιας και βρέθηκε χτισμένη από τη μέσα μεριά πόρτα που επικοινωνούσε ο ευρεθείς χώρος με τον χώρο που σήμερα είναι η δεξαμενή πετρελαίου  και ο καυστήρας κεντρικής θέρμανσης του Σχολείου.

Όσο και αν κάποιοι αφελώς θα ισχυριστούν ότι σφράγισαν το χώρο για να διατηρηθεί άθικτος το πιο πιθανό είναι ότι κάποιοι ήθελαν να «κλείσει» το θέμα και με το σφράγισμα του χώρου να μείνει «επτασφράγιστο μυστικό»  το πιο ηρωικό κομμάτι της νεότερης ιστορίας του τόπου μας. Η θεία δίκη όμως έμελλε λόγω της έντονης υγρασίας του χώρου και της έλλειψης αερισμού να διαβρωθεί το υπερκείμενο πάτωμα, να  μουχλιάσει το ξύλινο δάπεδο το οποίο ξηλώνοντάς το ανακαλύψαμε το χώρο. Και η δεύτερη συγκυρία: Οι εργάτες τους οποίους χρησιμοποίησε ο εργολάβος που ανέλαβε το έργο διάνοιξης του χώρου ήταν Βούλγαροι οικονομικοί μετανάστες… θεία δίκη άραγε;

Τι θα κάνουμε από εδώ και μετά ;

Ήδη τοποθετήσαμε  πόρτα με σχισμές αερισμού για να αερίζεται ο χώρος και ανοίξαμε από την άλλη μεριά στο σφραγισμένο πορτάκι που υπάρχει μικρό παράθυρο για τη δημιουργία ρεύματος. Επίσης ζητήσαμε από τους αρμόδιους (Εφορία Νεωτέρων Μνημείων, Δήμο Καβάλας και Δημοτικό Μουσείο) να μελετηθεί  σπιθαμή προς σπιθαμή το δάπεδο και οι τοίχοι, να συγκεντρωθούν όλα τα αντικείμενα που εμφανίζουν ιστορικό ενδιαφέρον, να συντηρηθούν και στη συνέχεια να εκτεθούν κατάλληλα σε προθήκη του Σχολείου. Στη συνέχεια ο χώρος θα καθαριστεί, θα μπει φωτισμός και θα γίνει επισκέψιμος.

Στόχος μας είναι επίσης το συντομότερο δυνατόν, στην επέτειο της Εθνικής αντίστασης κατά του κατακτητή ενδεχομένως, να διοργανώσουμε, γιορτή στο Σχολείο όπου θα κληθούν όσοι έχουν προσωπικές εμπειρίες για το χώρο είτε είναι συγγενείς φυλακισθέντων, βασανισμένων στο χώρο αυτό για να καταθέσουν τις εμπειρίες και γνώσεις τους ώστε να τιμηθεί με τον καλύτερο τρόπο ο χώρος, οι άνθρωποι και τα γεγονότα. Στη γιορτή θα λάβει μέρος όλη η μαθητική κοινότητα ενώ η χορωδία του Σχολείου θα τραγουδήσει πατριωτικά αντιστασιακά τραγούδια.

Κατόπιν τούτου καλούμε όλους τους Καβαλιώτες που έχουν προσωπικές εμπειρίες είτε είναι συγγενείς διωχθέντων - φυλακισθέντων στο χώρο αυτό να επικοινωνήσουν με το Σχολείο όπου ανοίχτηκε σχετικός κατάλογος για την καλύτερη οργάνωση της εορτής

 

Επιστροφή